2000 jaar Varusslag

De bijzondere tentoonstelling »KONFLIKT«

Welke rol speelden oorlog en conflict in de Germaanse wereld na de Varusslag? Dat is de centrale vraag van de bijzondere tentoonstelling. Aan de hand van buitengewone exponaten presenteert ze een beeld rijk aan facetten over de Germanen en schetst de weg van Germaanse strijders aan het begin van de christelijke jaartelling tot de Germaanse heersers van de 5e eeuw. Oorlog en conflict speelden bij deze ontwikkeling een beslissende rol. Vooral hierdoor kwam het in de vijf eeuwen na de Varusslag tot ingrijpende veranderingen. Het Imperium Romanum verloor zienderogen aan invloed. In Germanië daarentegen ontwikkelden zich geleidelijk maatschappelijke krachten, die op de leiding aanspraak maakten en iets later ook het politieke lot van de Romeinse wereld zouden bepalen.

Wat bewoog dus de Germanen na de Varusslag nogmaals de confrontatie met de desalnietemin in militair opzicht overlegen Romeinen te zoeken? Het antwoord is in Germanië te vinden: Het ging om de macht. Echter wie naar macht streeft, heeft een groot gevolg van strijdvaardige mannen nodig. En om een dergelijk gevolg duurzaam aan zich te binden, had men aanzienlijke middelen nodig, uiteindelijk moesten de aanhangers worden verzorgd en voor een goede stemming worden gezorgd. In Germanië konden de hiervoor benodigde middelen niet worden opgebracht, rooftochten waren daar veelbelovender – zo geraakte de welvarende buur in het zuiden nogmaals in het gezichtsveld van de Germanen.

De aanvallen richtten zich echter niet alleen tegen de Romeinse buren. Van de 3e tot de 5e eeuw ontstelden oorlogen het westelijke Oostzeegebied. Waar machtsstructuren eerst nog moesten ontstaan, moest het onvermijdelijk tot conflicten komen. Met duizenden tegelijk werden de wapens en uitrusting van de overwonnenen in de meren verzonken. Eerst door archeologische opgravingen werden ze aan het licht gebracht. Ze leveren ons nu gedetailleerde inzichten van de bewapening en de opbouw van de Germaanse gevechtseenheden.

In de loop van de eeuwen werden de oorlogszuchtige conflicten steeds professioneler gevoerd. Als huurling in het Romeinese leger verwierven de Germanen veelomvattende kennis, enige maakten carrière stegen zelfs op tot hoge officieren en veldheren – daarmee kregen ze verstrekkende kennis over de Romeinse militaire technieken, logistiek en administratie. Vanaf de 5e eeuw ontstonden op het Romeinse territorium de eerste Germaanse koninkrijken. De vroegere »barbaren« namen de erfenis van Rome over, en de weelderige gouden uitvoering van de graven van hun koningen laat nauwelijks twijfel opkomen aan de door hen belichaamde aanspraak op de macht. Daarmee trekt de bijzondere tentoonstelling ook het traditionele beeld over de Germanen in twijfel. De Germaanse strijders, al te vaak als een ruige barbaar met een schoudermantel van huiden en een helm met hoornen al verbeterend verslechterd, verschijnt aanvankelijk als avonturier en als geluksridder maar tegen het einde uiteindelijk als een gewiekste en uitgekookte »homo politicus«.

Waarom oorlog?