Font size

Kalkriese als plek van de Varusslag?

Groot onderzoeksproject in Kalkriese
Het nieuwe onderzoeksproject „Kalkriese als plek van de Varusslag? – een voortdurende controverse“ houdt zich bezig met het onderzoek naar de cultuurhistorische contextualisering van de archeologische vondsten van het antieke slagveld van Kalkriese. De Volkswagen-stichting heeft in het kader van het subsidieproject „onderzoek in musea“ het drie jaar durende onderzoeksplan van Museum und Park Kalkriese goedgekeurd.
Samenwerkingspartners van het project zijn het Duitse mijnbouwmuseum Bochum en de Ludwig-Maximilians-Universiteit in München

Project met veel facetten
Samen proberen de onderzoekers met verschillende uitgangspunten de verzameling van Kalkriese historisch te rangschikken en een kenschets van de plaatselijk gesneuvelde Romeinse eenheden te maken. Met vier modules wordt geprobeerd het vondstenensemble uit Kalkriese in beeld te krijgen. Nieuwe onderzoeken moeten een cultuurhistorische interpretatie van de vindplaats verschaffen. Er wordt o.a. geprobeerd, met het onderzoeken van een metallurgische vingerafdruk, de identiteit van de in Kalkriese gesneuvelde legioenen vast te stellen. Twee andere modules nemen de buitengewone vondst van glazen ogen en de opgevouwen blikken onder de loep. Via een eigen website, een onderzoeksblog en een webbased databank, die via een open acces in te zien is, wordt het publiek op de hoogte gehouden van het onderzoeksproject. Voor het jaar 2020 wordt er bovendien een grote tentoonstelling gepland, die de uitkomsten op een toegankelijke manier zullen presenteren. In het kader van het project worden er twee doctorandusposities gegenereerd.

De slag op het spoor met moderne methoden
De cultuurhistorische rangschikking van de vondsten van Kalkriese is het speerpunt van het eerste onderdeel van het project. Het gaat er hier om, meer inzicht te krijgen in de oorspronkelijke functie van de sterk gefragmenteerde, vaak slechts een paar centimeter grote, objecten uit het antieke slagveld in Kalkriese. In een tweede module wordt er nagegaan, of afzonderlijke legioenen een zogenaamde metallurgische vingerafdruk hebben. Bij deze nieuwe methodische aanpak wordt de vergelijking gemaakt met andere vindplaatsen zoals Xanten en Vindonissa, en moet er duidelijkheid verschaft worden over de oorsprong van de in Kalkriese gesneuvelde Romeinse eenheden. Met een massaspectrometer, een elektronenstraling-microsensor en een laserablatie (materiaalopname door laserstraling) worden er rond 600 metalen vondsten onder de loep genomen. De derde module houdt zich bezig met de opmerkelijke ontdekking van glazen ogen. De functie van de levensgrote ogen is niet bekend. Waren het versieringen? Of hoorden ze bij de markering van de stervensfase? En wat hebben ze op het slagveld in Kalkriese te zoeken? In een groot project wordt de chemische samenstelling van de in totaal 23, uit Germanië stammende, glazen ogen van Kalkriese, Haltern, Oberaden, Anreppen, Xanten en Augusta Raurica (Zwitserland) geanalyseerd. Daarmee wordt geprobeerd om in de eerste plaats de afkomst van deze bijzondere objecten te achterhalen, en op de tweede plaats probeert men er via de materiaalaanhechting achter te komen, waar de glazen ogen oorspronkelijk thuishoorden.

In een andere module worden de in Kalkriese gevonden, veelvuldig gevouwen blikken onderzocht. Ook hun rol binnen het ensemble is tot nog toe onduidelijk. Middels een digitale reconstructie worden de „metalen pakketjes “ virtueel en in 3D uitgevouwen, dus in hun oorspronkelijke vorm teruggebracht. Centrale vragen zijn: gaat het hier om de recycling van metaal door zegevierende Germanen of hebben de Romeinse soldaten, zoals gebruikelijk, het waardevolle metaal verzameld en voor andere doeleinden hergebruikt? Hier worden de verzamelingen van Kalkriese samen met andere stukken uit het Romeinenkamp in Haltern nader onderzocht.

Naast het mijnbouwmuseum en de LMU München wordt het project ook ondersteund door het LVR-LandesMuseum Bonn, de LWL-Archeologie Westfalen, het LWL-Römermuseum Haltern am See, het LVR-archeologisch Park Xanten, het nationaal archeologisch museum Baden-Württemberg, het Musée Gallo-Romain (Frankrijk), de Augusta Raurica (Zwitserland) en de Kantonsarchäologie Aargau.