Font size

Romeinen

Marcus Caelius

Marcus Caelius wordt door geen antieke geschiedschrijver met naam genoemd. En dat alhoewel hij tijdens de Varusslag kapitein van het 18e legioen was (»centurio primi ordinis«). In dienst van zijn keizer in Rome had hij zijn soldaten en de Romeinse belangen wel – ofschoon ook zonder succes – tot zijn dood verdedigd.

Marcus Caelius heeft op een andere plaats zijn sporen achtergelaten.

Nadat hij ver van huis was gevallen en het nieuws van zijn dood aan de Rijn was aangekomen, besloot zijn broer Publius, voor hem daar een gedenksteen op te richten waar hij voor de nootlottige veldslag gestationeerd was geweest. Hij ging dus naar de steenhouwer en bestelde een gedenksteen, helemaal in de stijl van een grafsteen:
Op het relief moest zijn broer Marcus in militair uniform, met alle onderscheidingen versierd, te zien zijn. Naast hem zou hij de beeltenissen van Privatus en van Thiaminus laten aanbrengen.

De beide mannen waren toen als slaven in Marcus dienst geweest. Nu waren zij sinds jaren als slaaf ontslagen en als vrije mannen hun toenmalige werkgever in dankbaarheid verbonden. Zoals gebruikelijk zouden ook zij en hun families in het grafdistrict van Patrons hun laatste rust vinden. Marcus bestelde bovendien het raamwerk van de gedenksteen naar voorbeeld van een tempel met een versierde gevel en sierornamenten alsmede wapperende linten op de hoeken van het tempeldak. Onder het reliefbeeld moest een inscriptie aan het lot van zijn broer herinneren.

Het werk van de steenhouwer was geheel naar zijn wenzen uitgevallen ...
Graf- resp. gedenksteen van Marcus Caelius, gevonden tussen Xanten en Birten aan de Fürstenberg. Van kalksteen uit Lotharingen, 1,37 m hoog en 1,08 m breed.

Inscriptie in de vertaling
Voor Marcus Caelius, de zoon van Titus, uit het stemdistrict Lemonia, (afkomstig) uit Bologna, kapitein (»centurio primi ordinis«) van het 18e legioen, 53 ½ jaar oud. Hij viel in de Varusoorlog. De gebeenten (van zijn) vrijgelatenen mogen (hier ook) worden begraven. (Zijn) broer Publius Caelius, de zoon van Titus, uit het stemdistrict Lemonia, heeft (voor hem deze gedenksteen) laten oprichten.
Voor de duidelijkheid staan de nodige, in de tekst impliceerde aanvullingen in ronde haakjes.

Latijnse inscriptie
M(arco) Caelio T(iti) f(ilio) Lem(onia tribu) Bon(onia)
[I] o(rdini) leg(ionis) XIIX ann(orum) LIII s(emissis)
[ce]cidit bello Variano ossa
[lib(ertorum) i]nferre licebit P(ublius) Caelius T(iti) f(ilius)
Lem(onia tribu) frater fecit

In ronde haakjes staat de oplossing van de op de grafsteen gebruikte afkorting. In hoekige haakjes staan de zeker aangevulde delen van de inschrift die nu vanwege de verwoesting van de steen ontbreken.