Het slaan van een brug over 2000 jaar geschiedenis

Nadat in 9 n. Chr. drie Romeinse legioenen op deze plaats in de oorlog tegen de Germanen het onderspit hebben gedelfd, nam de geschiedenis gestaag haar loop. In 16 n. Chr. keerde een Romeinse veldheer nog eens op deze droevige plaats terug, om de stoffelijke overschotten van zijn gevallen kameraden te begraven. Daarna raakte de kennis over de gebeurtenissen aan de voet van de Kalkrieser Berg meer en meer in de vergetelheid.

Eerst door de herontdekking van de geschriften van de Romeinse geschiedsschrijver Tacitus in de 16e eeuw keerde de herinnering aan de slag in de bossen van Germanië terug. Enkele geschiedkundigen begonnen over haar verloop na te denken. Na enige tijd deden ontelbare theoriën over de plaats van de Romeinse nederlaag de ronde. Theodor Mommsen, een beroemd geschiedkundige van de 19e eeuw, veronderstelde dat de gevechten in de omgeving van Kalkriese zouden kunnen hebben plaatsgevonden. Uiteindelijk vonden de heren van Bar herhaaldelijk Romeinse gouden munten van keizer Augustus op hun landerijen. Veel van zijn collega’s spraken hem tegen.

1987 besloot de Britse soldaat en amateurarcheoloog majoor Anthony Clunn in afspraak met de bevoegde stads- en districtsarcheoloog Prof. Dr. Wolfgang Schlüter het gebied om Barenaue systematisch naar aanwijzingen over antieke gevechtshandelingen af te zoeken. Hij vond in korte tijd 162 Romeinse munten en drie looden projectielen. Twee jaar later begonnen de systematisch archeologische opgravingen die die geschiedenis van deze plaats zouden moeten verduidelijken. Daarbij werden talrijke bronzen munten, fragmenten van militaire uitrusting en bewapening alsmede acht kuilen met menselijke gebeenten alsmede geraamten van muildieren gevonden. Dat hier in de tijd van keizer Augustus een verbitterde strijd plaatsvond waarbij talrijke Romeinse soldaten gewond raakten, is nu duidelijk. Verdere details over de gevechtshandelingen moeten de lopende en toekomstige opgravingen opleveren.

Al in 1990 besloten belangstellende burgers uit de omgeving met een grote onbezoldigde inzet de historische plaats en de opgravingen voor bezoekers toegankelijk te maken. Een eerste informatiecentrum ontstond. Nieuwsgierige gasten werden direct bij de opgraving over de nieuwste kennisstand ingelicht.

In 2000 werd een archeologisch park met informatiecentrum in de omgeving van de opgravingen geopend. Belangstellende bezoekers konden zich steeds ter plekke over de voortgang van het onderzoek en de eerste spectakulaire vondsten informeren zoals het ijzeren masker van een Romeinse ruiter.
Het nieuwe museum met een 40 meter hoge uitzichtstoren werd in 2002 geopend. Het beherbergt naast twee voordrachtszalen een tentoonstelling. Hier wordt de schriftelijke overlevering van de Varusslag getoond, worden de wegen en dwalingen van het betreffende archeologische en natuurwetenschappelijke onderzoek belicht en met de vondsten in verbinding gebracht die tijdens de opgravingen werden vrijgelegd.

Vanaf 2003 boden exposities in de toren en de museumfoyer gedetailleerde informatie over de verschillende aspecten van de geschiedenis van de Varusslag en het onderzoek daarnaar. Deze tentoonstellingen werden steeds begeleid door informatieborden in het park en een rondleiding door het park rondde de informatie af. In 2003 was het ook het Mommsen jaar: Museum en Park eerden het leven en werk van de in 1903 gestorven eerste Duitse literatuur-Nobelprijswinnaar met de speciale tentoonstelling »Theodor Mommsen«. Deze prominente Duitse historicus, politicus, advocaat en schrijver publiceerde al in 1885 zijn overtuiging dat Kalkriese de locatie van de Varusslag moest zijn.

Anderhalf decennium van systematisch archeologisch onderzoek werd in 2005 zichtbaar gemaakt met de speciale tentoonstelling »Kalkriese – 15 jaar archeologie«. Het publiek beleefde het verhaal van het onderzoeksproject, het kreeg inzicht in de werkwijze van de archeologie en het kon aan de hand van foto's en persberichten de spannende ontwikkelingen volgen en begrijpen. Informatieborden in het park beschreven de levensomstandigheden van de Germanen – hoewe l»de Germanen« in die tijd niet werkelijk als eenheid hebben bestaan.

In 2005 werd Museum en Park Kalkriese bekroond met de European Heritage Award in de categorie »Archeologische monumenten« als het tot dan toe enige archeologische instituut in Duitsland. Bij deze gelegenheid presenteerde het Museum de Kalkriese Cultuur Week.

In de zomer van 2006 opende de oude wereld van de planten in Kalkriese. Er ontstond een Botanicum waarin groeit wat bijna 2000 jaar geleden de plantenwereld van het Romeinse Rijk karakteriseerde. Bezoekers vinden er ook een plaats om uit te rusten, al dan niet onder het genot van een snack of verfrissing.

De bijzondere tentoonstelling »Gesproken – geschreven – gedrukt: hoe de taal op de Varusschlacht kwam« stelde in 2007 de literaire bron over de Varusschlacht centraal. 500 jaar nadat de taal weer op de Varusschlacht kwam – veroorzaakt door het opnieuw ontdekken van delen van een tekst van de Romeinse publicist Cornelius Tacitus – wijdde de Varusschlacht in het Osnabrücker Land GmbH een bijzondere tentoonstelling aan de Romeinse schrijver en zijn werk. De tentoonstelling gaf een beeld van de afwisselende reis door de tijd aan de hand van de jaarboeken van Tacitus. Zo vertelde de expositie ook de geschiedenis van het lezen, schrijven en van de boeken in de afgelopen tweeduizend jaar.

Sinds 2009 brengt de nieuwe tentoonstelling over de Varusschlacht de geschiedenis van deze unieke plek tot leven en geeft een actueel totaaloverzicht van de inzichten die zijn voortgekomen uit 20 jaar multidisciplinair onderzoek. De tentoonstelling is levensecht, spannend en avontuurlijk opgezet en geeft een fascinerend inzicht in de geschiedenis, de structuren van het Imperium Romanum en de de Germaanse bevolking in het noordwesten van het huidige Duitsland. Met behulp van indrukwekkende vondsten en moderne voorstellingen wordt de jongste stand van de wetenschap over de Varusschlacht en het gebied Kalkriese in beeld gebracht. Bezoekers kunnen zich een idee vormen over de klassieke oudheid, ze kunnen het spoor van de ontdekking van Kalkriese volgen – of aan het denken worden gezet naar aanleiding van een fictief gesprek tussen Arminius en Varus na de slag.

Bezoekers van het museum en park Kalkriese worden sinds 2009 ontvangen in een nieuw bezoekerscentrum. Op de bovenverdieping van het gebouw zijn regelmatig interessante tentoonstellingen over sensationele archeologische ontdekkingen in geheel Duitsland. Het begon allemaal met de tentoonstelling »Conflict« die onderdeel uitmaakte van het tentoonstellingsproject »Mythe van het Conflict Imperium; 2000 jaar Varusschlacht«. Daarna volgde de bijzondere tentoonstelling »Marcus Caelius – dood in de Varusschlacht«. De wisseltentoonstelling »Een hemel op aarde – het geheim van de hemelschijf van Nebra« gaf een kijkje in de raadselachtige wereld van onze voorouders. De wisseltentoonstelling »Steentijd bloedbad. Plaats delict Talheim« gunde ons een blik op een andere buitengewone archeologische vondst in het museum en park Kalkriese. In 2012 ging het verder met de doe-tentoonstelling »BodemSchatten: verhalen uit de onderwereld«. over de wereld onder onze voeten.

Vanaf juni 2013 is er een bijzondere tentoonstelling over gladiatoren, de superhelden uit de klassieke oudheid en het dagelijks leven in het Colloseum.